บทที่ 6 การวางแผนครอบครัวและการคุมกำเนิด
 
การคุมกำเนิด

           ชนิดของการคุมกำเนิด

          การคุมกำเนิดแบบชั่วคราว(Temporary contraception)

          2. การคุมกำเนิดโดยการใช้สิ่งกีดขวาง (Barrier contraceptive methods)

          การคุมคุมกำเนิดโดยอาศัยสิ่งกีดขวางหมายถึง การคุมกำเนิดที่ป้องกันการตั้งครรภ์ โดยอาศัยอุปกรณ์เครื่องกีดขวางป้องกันไม่ให้อสุจิผ่านเข้าไปในมดลูก ซึ่งอาจใช้ยาฆ่าอสุจิร่วมด้วยก็ได้อาจแบ่งเป็นหลายชนิด เช่น ถุงยางอนามัย ไดอะเฟรม หมวกครอบปากมดลูก ฟองน้ำ ยาฆ่าอสุจิ โดยรวมแล้วประสิทธิภาพการคุมกำเนิดด้วยสิ่งกีดขวางด้อยกว่าการคุมกำเนิดด้วยฮอร์โมน หรือห่วงอนามัย

                    2.1 ถุงยางอนามัย (condom)
                     ถุงยางอนามัย หรือถุงยางคุมกำเนิด เป็นวิธีการคุมกำเนิดแบบสิ่งกีดขวางที่ได้รับความนิยมสูงสุด หลักในการป้องกันการตั้งครรภ์ก็คือ ใช้ถุงยางอนามัยคลุมอวัยวะสืบพันธุ์ภายนอกของเพศชายในระหว่างการร่วมเพศ ป้องกันไม่ให้อสุจิสัมผัสกับช่องคลอดเลย การใช้ยาร่วมกับยาฆ่าเชื้ออสุจิจะเหมาะมากสำหรับช่วยป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

                    ชนิดของถุงยางอนามัย
                              ถุงยางอนามัยมี 2 ชนิด คือ ถุงยางอนามัยชาย และถุงยางอนามัยหญิง ส่วนใหญ่ทำมาจากยางลาเท็กซ์ หรือทำมาจากลำไส้แกะ (natural skin condom) ถุงยางลาเท็กซ์หนา 0.3-0.6 ม.ม. สามารถป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ต่างๆ รวมทั้ง HIV ได้ นอกจากนี้อาจป้องกันหูดหงอนไก่ได้ด้วย
                              ก. ถุงยางอนามัยชาย (Male Condom)
                              ถุงยางอนามัยชาย มักถูกเรียกต่าง ๆ กัน เช่น ปลอก เสื้อฝน เสื้อเกราะ ถุงมีชัย sheath, prophylactic, protective, French letter, English cap เป็นต้น
                              ชนิดของถุงยางอนามัยชาย ขนาดที่ใช้แพร่หลายในประเทศไทย มีรูปร่าง 2 แบบ
                                        1. แบบปลายมีติ่งยื่นออกมาคล้ายหัวนม เพื่อเป็นที่เก็บน้ำอสุจิ ซึ่งเป็นแบบที่นิยมกันอย่างแพร่หลาย และถุงยางอนามัยชนิดนี้ยังแบ่งเป็น 2 ชนิด คือ แบบมีสารช่วยหล่อลื่น ช่วยให้การร่วมเพศได้สะดวก
                                        2. ชนิดที่ไม่มีสารหล่อลื่น ปัจจุบันไม่มีจำหน่ายแล้ว
                              ข. ถุงยางอนามัยหญิง (Female condom)
                              ถุงยางอนามัยสตรี เป็นถุงยางอนามัยที่ประยุกต์ใช้กับสตรี มีลักษณะเป็นถุงยางปลายตันด้านหนึ่งและเปิดด้านหนึ่ง ใส่เข้าไปในช่องคลอดก่อนมีเพศสัมพันธ์ มีลักษณะคล้ายกับถุงยางอนามัยผู้ชายแต่กว้างกว่าและหนากว่า มีประสิทธิภาพในการคุมกำเนิดได้ดี และมีข้อดีที่ช่วยป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางอย่างได้ด้วย
                              ถุงยางอนามัยหญิงทำด้วยพลาสติกชนิดพิเศษ (Polyurethane) มีลักษณะเป็นถุงโปร่งแสง ทรงกระบอกปลายมน ขนาดที่เหมาะกับหญิงไทยควรจะมีความยาว 15 เซนติเมตร ปลายเปิดของถุงอนามัยมีห่วงติดเรียกว่า ขอบนอก มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 7 เซนติเมตร ส่วนก้นถุงมีห่วงเรียกว่า ขอบใน มีเส้นผ่าศูนย์กลาง 5.5 เซนติเมตร

ภาพที่ 6.1 ถุงยางอนามัยชายและหญิง (King, 1999:145)

                    รายที่เหมาะสำหรับการคุมกำเนิดด้วยถุงยางอนามัย
                              1. สามีภรรยาที่นานๆจะมาพบกันครั้งหนึ่ง
                              2. การมีเพศสัมพันธ์ที่เสี่ยงเสี่ยงต่อโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งไวรัสเอดส์
                              3. รายที่รอการเริ่มต้นคุมกำเนิดด้วยวิธีอื่น เช่นรอให้ฤดูมาก่อน เพื่อเริ่มต้นด้วยการคุมกำเนิดด้วยยาเม็ดคุมกำเนิด
                              4. กรณีที่ยังไม่แน่ใจว่าตั้งครรภ์อยู่หรือไม่ เพราะเกรงว่าการคุมกำเนิดด้วยวิธีอื่น เช่น ยาเม็ดคุมกำเนิดอาจมีผลต่อทารกครรภ์หากมีการตั้งครรภ์จริง
                              5. วัยรุ่นที่มีความสัมพันธ์ทางเพศ

ภาพที่ 6.2 การสวมถุงยางอนามัยชาย (King, 1999:142)

                    2.2 หมวกยางกั้นช่องคลอด และหมวกยางครอบปากมดลูก (Vaginal diaphragm and cervical cap)
                    เป็นสิ่งกีดขวางที่ใส่ไว้ในช่องคลอด เพื่อกั้นระหว่างช่องคลอดกับปากมดลูก ไม่ให้เชื้ออสุจิผ่านได้
                    หมวกยางกั้นช่องคลอด (Diaphragm) มีลักษณะเป็นรูปถ้วยคล้ายโดม มีขอบหนาและภายในขอบใส่แกนโลหะไว้ทำให้ขอบมีความยืดหยุ่นและคืนรูปได้ เมื่อใส่ในช่องคลอดขอบหลังจะอยู่ที่ posterior fornix และขอบหน้าอยู่หลังต่อกระดูกหัวเหน่า และโดมจะปิดกั้นปากมดลูกและช่องคลอดตอนบน หมวกยางกั้นช่องคลอดสามารถใส่ก่อนการร่วมเพศได้นานถึง 6 ชั่วโมง
ส่วนหมวกยางครอบปากมดลูก (Cervical cap) ทำจากยางธรรมชาติ หรือสารสังเคราะห์ มีลักษณะเป็นรูปถ้วยขนาดเล็กค่อนข้างแข็ง ใช้ครอบปากมดลูกโดยอาศัยแรงดูด และจะอยู่ในตำแหน่งที่ปิดขวางทางผ่านของตัวอสุจิที่จะเข้าปากมดลูก การใช้ต้องใช้ร่วมกับครีมยาฆ่าตัวอสุจิหมวกยางครอบปากมดลูกสามารถใส่ก่อนได้นานถึง 48 ชั่วโมง ก่อนใช้ควรพบแพทย์หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุข เพื่อตรวจภายในวัดขนาดของหมวกยางให้ขนาดพอเหมาะ ก่อนใช้ทุกครั้งควรล้างด้วยน้ำสบู่อย่างอ่อนและน้ำสะอาด (Hatcher, et al., 2001)

ภาพที่ 6.3 หมวกยางกั้นช่องคลอด (a)
และหมวกยางครอบปากมดลูก (b)(King, 1999:147)

                    2.3 ฟองน้ำคุมกำเนิด
                    คือ การคุมกำเนิดโดยใส่ฟองน้ำหรือก้อนสำลีจุ่มน้ำยาฆ่าเชื้ออสุจิ แล้วสอดเข้าไปในช่องคลอดให้ลึกที่สุด หลังจากใส่จะมีผลคุมกำเนิดทันที ฟองน้ำจะต้องซับน้ำ จนชื้นอยู่ทั่วถึง เพื่อทำให้ยาฆ่าเชื้ออสุจิออกฤทธิ์ อาจใส่ทันทีก่อนมีเพศสัมพันธ์หรือก่อนมีเพศสัมพันธ์ 14 ชั่วโมง และควรทิ้งช่วงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงหลังมีเพศสัมพันธ์ค่อยเอาออก ฟองน้ำควรล้างให้สะอาดตากแดดให้แห้งแล้วนำกลับมาใช้ได้อีก ข้อดีของการคุมกำเนิดด้วยวิธีนี้ คือ นอกจากจะจับดูดเชื้ออสุจิแล้ว ยังเป็นสิ่งกีดขวางอีกด้วย ใช้ง่าย ไม่ทำให้มีการหล่อลื่นมากเกินไป ไม่มียาไหลเปรอะเปื้อน ป้องกันได้ 24 ชั่วโมงโดยไม่คำนึงถึงความถี่ ของการมีเพศสัมพันธ์ ไม่มีความเสี่ยงของอาการช๊อคจากการเป็นพิษ (toxic shock syndrome) ข้อเสีย คือ บางชนิดใส่แล้วเอาออกยาก ใส่นานเกินไปอาจมีกลิ่น อาจมีฤทธิ์ข้างเคียงคือการแพ้ และช่องคลอดแห้งเจ็บหรือการคัน

                    2.4 ยาฆ่าเชื้ออสุจิ (Spermicides)
                     เช่น Nonylphenoxy-polyethoxyethanol (Nonoxynol) มีบรรจุในรูปแบบต่างๆ เช่น ยาเม็ดหรือยาสอดฟองฟู่ (foaming tablets) ครีมและเยลลี่ (creams and jellies) แผ่นฟิล์มละลาย (soluble film) และฟองน้ำใส่ช่องคลอด (Modern vaginal sponge) (ชวนชม สกนธวัฒน์, 2540) ยาฆ่าเชื้ออสุจิเหล่านี้ จะออกฤทธิ์ฆ่าอสุจิ หรือยับยั้งการเคลื่อนไหวของอสุจิ ทำให้ไม่สามารถไปผสมกับไข่ได้ เป็นวิธีที่ผู้หญิงสามารถควบคุมและทำได้ด้วยตนเอง
                    ยาฆ่าอสุจิสามารถสอดใส่ทางช่องคลอดก่อนการร่วมเพศได้นานถึง 1 ชั่วโมง เพื่อเป็นการเพิ่มการหล่อลื่นช่องคลอด ยาฆ่าเชื้ออสุจิอาจทำให้ระคายเคืองต่อผู้หญิง หรือคู่นอนได้ โดยเฉพาะถ้ามีการใช้บ่อยๆ ในแต่ละวัน อาจทำให้เกิดอาการแพ้ (แต่พบน้อยมาก) และอาจทำให้มีการติดเชื้อของทางเดินปัสสาวะมากขึ้น ซึ่งอาจป้องกันได้โดยปัสสาวะทุกครั้งหลังการร่วมเพศ

                    คำนิยามของการคุมกำเนิด
                    ประโยชน์ของการคุมกำเนิด
                    การเลือกวิธีคุมกำเนิด
                    ชนิดของการคุมกำเนิด
                              การคุมกำเนิดแบบชั่วคราว
                                        1. การคุมกำเนิดโดยไม่ใช้อุปกรณ์
                                        2. การคุมกำเนิดโดยการใช้สิ่งกีดขวาง
                                        3. ห่วงอนามัยคุมกำเนิด
                                        4. ยาเม็ดคุมกำเนิด
                                        5. ฮอร์โมนคุมกำเนิดที่ออกฤทธิ์ระยะยาว
                              การคุมกำเนิดแบบถาวรหรือการทำหมัน
                                        1. การทำหมันหญิง
                                        2. การทำหมันชาย

 

 

 
กลับเมนูหลัก
ประมวลรายวิชา
หน่วยที่ 1 : ธรรมชาติของเพศ
หน่วยที่ 2 : เอกลักษณ์ทางเพศและ
บทบาททางเพศ
หน่วยที่ 3 : ลักษณะทายกายวิภาคและ
สรีรวิทยาของระบบอวัยวะสืบพันธุ์
หน่วยที่ 4 : ทฤษฎีทางเพศและ
พัฒนาการทางเพศของมนุษย์
หน่วยที่ 5 : ความรัก การเลือกคู่ครอง
และเพศสัมพันธ์
หน่วยที่ 6 : การวางแผนครอบครัวและ
การคุมกำเนิด
 
จุดประสงค์การเรียนรู้
การวางแผนครอบครัว
การคุมกำเนิด
แบบฝึกหัดบทที่ 6
หน่วยที่ 7 : ความหลากหลายของ
พฤติกรรมและภาวะหย่อยสมรรถภาพ
ทางเพศ
หน่วยที่ 8 : โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
และเอดส์
แบบทดสอบ
บรรณานุกรม
 
 
 
Copyright (c) 2006. Mahasarakham University. All rights reserved.
:: รองศาสตราจารย์ อุดมศักดิ์ มหาวีรวัฒน์ ::

ศูนย์พัฒนาทรัพยากรการศึกษา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ต.ขามเรียง อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม 44150
โทรศัพท์ 0-4375-4321-40 ต่อ 2060, โทรศัพท์/โทรสาร 0-4375-4318 E-mail : card@msu.ac.th